HPC Kiralama vs Satın Alma: Maliyet Analizi ve ROI Hesabı

Yüksek başarımlı hesaplama altyapısına ihtiyaç duyan kuruluşlar iki temel finansal model arasında tercih yapar: sistemi satın almak ya da kiralamak. Her iki yaklaşımın mali, operasyonel ve stratejik boyutları farklıdır. Bu yazıda somut senaryolar üzerinden karşılaştırma yapıyor ve kurumunuz için hangi modelin daha uygun olduğunu belirlemenize yardımcı olacak bir çerçeve sunuyoruz.

Satın Alma (CapEx) Modeli

Klasik yaklaşım: Donanım peşin alınır, kurulur ve kurumun varlığı haline gelir.

Avantajlar

• Toplam maliyet: 5 yıl ve üzeri kullanımda genellikle en düşük maliyet
• Tam kontrol: Donanım ve yazılım yapılandırması üzerinde sınırsız esneklik
• Veri egemenliği: Hassas veriler hiçbir zaman kurum dışına çıkmaz
• Amortisma avantajı: Kurumsal muhasebede varlık olarak gösterilir; vergi etkisi
• Kesintisiz erişim: Bakım planlandığında servis penceresine bağımlılık yok

Dezavantajlar

• Yüksek ön maliyet: Orta ölçekli bir cluster 500.000 USD – 5.000.000 USD arası sermaye gerektirir
• Hızlı teknoloji değişimi: 3–4 yılda bir nesil değişimi yatırımı kısmen devalue edebilir
• Operasyonel yük: Uzman HPC sistem yöneticisi kadrosu gerekir
• Kapasite planlaması: Fazla satın alma sunk cost; yetersiz satın alma fırsat kaybı
• Güç ve alan maliyeti: Veri merkezi alan kirası, soğutma, elektrik faturası

Örnek Maliyet Dağılımı (64 CPU Node + 8 GPU Node Cluster)

Kiralama (OpEx) Modeli

HPC altyapısı belirli süre için kiralanır; sabit aylık ödeme yapılır.

Kiralama Türleri

1. Donanım Kiralama (Finansal Kiralama / Leasing): Standart finans kiralama; sonunda satın alma veya iade seçeneği. Aylık sabit taksit, kurulumu siz yönetirsiniz. Genellikle 3–5 yıl vadeli.

2. Yönetilen HPC Kiralama (Managed Hosting): Donanım, yazılım ve operasyonel yönetim dahil. Mevasis’in sunduğu modelde cluster ekibinizin erişimine hazır, yönetim Mevasis tarafından sağlanır.

3. Yerinde Kiralama (On-Site Managed Lease): Donanım kurumun tesisine kurulur; sahiplik ve yönetim servis sağlayıcıda kalır. Kurumun veri egemenliği korunur, operasyonel yük devredilir.

4. GPU Saat / CPU Saat (Pay-Per-Use): İhtiyaç duyulduğunda saat bazlı kullanım. Düşük ve değişken kullanım senaryolarında idealdir.

Avantajlar

• Düşük başlangıç maliyeti: Sermaye bütçesi gerektirmez
• Öngörülebilir harcama: Sabit aylık maliyet bütçe planlamasını kolaylaştırır
• Teknoloji yenileme: Kiralama süresi sonunda yeni nesile geçiş
• Esnek ölçekleme: İhtiyaca göre kapasite büyütme/küçültme imkânı
• Operasyonel yük devri: Yönetilen kiralama modelinde HPC operasyon bilgisi sağlayıcıda

Dezavantajlar

• Uzun vadeli maliyet: 7+ yıl aynı sistemde devam edilirse satın almadan pahalı olabilir
• Bağımlılık: Sağlayıcı hizmet kalitesine bağımlılık
• Özelleştirme kısıtı: Bazı kiralama modellerinde donanım yapılandırması sınırlı

Örnek Kiralama Maliyeti (Aynı Cluster, 5 Yıllık Yönetilen Kiralama)

Not: Yönetilen kiralama HPC sistem yöneticisi kadrosu ihtiyacını ortadan kaldırır; personel tasarrufu eklenmediğinde fark küçük görünse de operasyonel avantaj değerlendirmeye dahil edilmelidir.

Karşılaştırmalı Analiz: 5 Yıllık Senaryo

Senaryo A: Yüksek Kullanım (Yıllık 7.000+ Saat)

Sonuç: Yüksek kullanımda satın alma veya yönetilen kiralama yakın; bulut 2× pahalı.

Senaryo B: Orta Kullanım (Yıllık 3.000–5.000 Saat)

Sonuç: Üç model yakın maliyet; kiralama ve bulut esnek, satın alma kontrol avantajı sağlar.

Senaryo C: Düşük veya Dönemsel Kullanım (< 2.000 Saat/Yıl)

Sonuç: Düşük kullanımda bulut veya saat bazlı kiralama açık arayla daha ekonomik.

Karar Çerçevesi

Yıllık kullanım < 2.000 saat?
    → Saat bazlı kiralama veya bulut

Kullanım > 5.000 saat VE sermaye bütçesi var?
    → Satın alma (en düşük uzun vadeli TCO)

Kullanım > 5.000 saat AMA sermaye bütçesi yok?
    → Yönetilen kiralama

Veri gizliliği kritik + HPC kadrosu yok?
    → Yerinde yönetilen kiralama

Teknoloji yenileme hızı öncelik?
    → Kiralama (3 yıllık döngü)

Finansal Kiralama Özel Değerlendirmeler

Muhasebe Etkisi

TFRS 16 (Türkiye’de uygulanmakta) kapsamında finansal kiralamalarda kullanım hakkı varlığı ve kira yükümlülüğü bilanço içinde gösterilir. Muhasebe departmanı ile birlikte değerlendirme yapılması önerilir.

KDV ve Vergi Planlaması

• Kiralama taksitleri gider olarak kaydedilebilir; vergi matrahını düşürür
• Satın almada amortisma yoluyla giderleşme daha uzun süre yayılır
• Finansal danışmanınızla kurumunuza özgü vergi etkisini değerlendirin

Erken Fesih Maddeleri

Kiralama sözleşmelerinde erken fesih cezası, yenileme opsiyonu ve teknoloji yükseltme koşulları dikkatle incelenmeli. İş ihtiyaçlarının değişmesi durumunda esneklik kritik önem taşır.

Mevasis HPC Kiralama Hizmetleri

Mevasis, kurumunuzun ihtiyaçlarına özel HPC kiralama çözümleri sunar:

• Yerinde yönetilen kiralama: Kendi tesislerinizde, bakım ve yönetim bizden
• CPU Saat ve GPU Saat: Kullandığınız kadar ödeyin modeli
• Dedike sistem kiralama: Paylaşımsız, tam kapasite
• Proje bazlı kısa dönem kiralama: 3–12 ay

İhtiyaç analizinizi ücretsiz yapıyoruz; kurumunuza en uygun modeli birlikte belirliyoruz.

Sıkça Sorulan Sorular

Kiralama ve leasing arasındaki fark nedir? Leasing (finansal kiralama) sonunda satın alma opsiyonu içerir; operasyonel kiralama/yönetilen servis ise sahipliği hiçbir zaman devretmez. Maliyet ve muhasebe etkileri farklıdır.

Sözleşme süresi ne kadar olmalı? Orta ölçekli kurulumlar için 3 yıl iyi bir denge sağlar: teknoloji yenileme fırsatı korunurken birim maliyet optimizasyonu sağlanır. 5 yıllık sözleşmeler genellikle daha düşük aylık ücret sunar.

Kiralama süresinde kapasite artırımı mümkün mü? Mevasis sözleşmelerinde kapasite genişletme opsiyonu standart olarak bulunur. Yeni node ekleme, mevcut sisteme entegre edilir; ek ücreti sözleşme başında belirlenir.

HPC kiralama Türkiye’de yaygın mı? Ülkemizde büyüme aşamasında bir model. Üniversiteler, ilaç firmaları ve mühendislik şirketleri başta olmak üzere sermaye bütçesi kısıtlı ya da deneyim aşamasındaki kurumlar kiralama modelini tercih etmektedir.